- Laboratoriya haqida
- Missiya va strategik maqsadlar: laboratoriya faoliyati ion-plazma, nanotexnologiyalar va nanomateriallar fizikasini rivojlantirish asosida yangi materiallar, shu jumladan, nanomateriallarni yaratish, ularni modifikatsiya qilish, ishlov berish va amaliyotga joriy qilish hamda yuqori malakali ilmiy kadrlarni tayyorlashga yo‘naltirilgan.
- Metodologiya: Laboratoriyada materiallarni sintez qilish, modifikatsiyalash va tavsiflashning zamonaviy texnologiyalari va fizik-kimyoviy usullari qo‘llaniladi, shu jumladan:
- vakuum-yoyli, magnetronli va yuqori kuchlanishli razryad tizimlari asosida ion-plazmali texnologiyalarni ishlab chiqish metodologiyasi;
- vakuum-yoyli razryad, magnetron razryadi va gaz razryadlari asosida metall sirtlarini tozalash, modifikatsiya qilish hamda funksional qoplamalar hosil qilish usullari;
- reaktiv gaz muhitida ion bombardirovkasi sharoitida qoplama materiallarini sintez qilish metodologiyasi (TiN, WC nanozarrachalari va boshqalar);
- katod dog‘lari fizik asoslari, plazma oqimi generatsiyasi va elektrod jarayonlarini tadqiq qilish metodologiyasi;
- vakuum-yoyli plazmokimyoviy sintez orqali ko‘p komponentli va nanostrukturali materiallar olish usullari;
- energiya saqlash tizimlari (qayta zaryadlanuvchi akkumulyatorlar) uchun nanokompozit materiallarni olish metodologiyasi;
- metallurgiya texnogen chiqindilarni qayta ishlashning samarali texnologiyasi asosida nanoo‘lchamli kremniy dioksidi, kremniy va metall zarralarini sintez usuli;
- texnik kremniy va kremniyli qotishmalarning energiya va resurs tejamli eritish texnologiyasi;
- kremniy tarkibli turli xil xom-ashyolardan texnik kremniy olishning takomillashtirilgan karbotermik usuli;
- texnik kremniy va kremniyli qotishmalar ishlab chiqarish chiqindilarini shu ishlab chiqarish jarayonlariga qaytarish metodologiyasi.
- Ilmiy yo‘nalishlar
- vakuum-yoyli, magnetronli va yuqori kuchlanishli razryadlar fizikasini, shuningdek, elektrorazryad jarayonlarining plazma oqimlari generatsiyasi va materiallarga ishlov berish jarayonlariga ta’sirini tadqiq qilish;
- vakuum-yoyli va yuqori kuchlanishli razryadlar asosida ion-plazmali tozalash va ishlov berish texnologiyalari, qurilmalari hamda uskunalarini ishlab chiqish;
- qoplamalar yotqizish, yangi kompozit nanostrukturali materiallar olish va reaktiv gaz muhitlarida qoplamalar sintezi uchun vakuum-yoyli, magnetronli va yuqori kuchlanishli razryad tizimlarini tadqiq qilish, ishlab chiqish va yaratish;
- elektr va magnit maydonlari, impulsli razryad rejimlari hamda elektrod tizimlarini optimallashtirish asosida plazma oqimi parametrlarini boshqarish usullarini tadqiq qilish;
- vakuum-yoyli, miltillama va impulsli razryadlar asosida metall plazmasi va ion oqimlarini texnologik jarayonlar uchun samarali generatsiya qilishni ta’minlovchi kombinatsiyalangan plazma generatsiyasi tizimlari hamda ion-plazmali texnologik qurilmalarni tadqiq qilish va ishlab chiqish;
- vakuum-yoyli va magnetron usullardan foydalangan holda karbidlar, nitridlar va boshqa nanomateriallar sintezi jarayonlarini tadqiq qilish va ishlab chiqish;
- qoplamalar yotqizish, buyumlar sirtiga ishlov berish va yuqori ekspluatatsion xususiyatlarga ega yangi materiallar olish uchun vakuumli elektrorazryad qurilmalari va plazma oqimlari generatsiyasining texnik tizimlarini yaratish;
- nanostrukturali funksional kompozit materiallar yaratish va ularni fizik-kimyoviy xossalarini tadqiq qilish;
- nano‘lchamli amorf kremniy dioksidi sintezi, uning sirt strukturasi va kompleks fizik-kimyoviy xossalarini o‘rganish;
- litiy-ion, natriy-ion va rux-ion akkumulyatorlari uchun samarali nanokompozit elektrod materiallari yaratish ustida tadqiqotlar olib borish. Akkumulyatorlarning prototiplarini yaratish va ularning elektrokimyoviy parametrlarini tadqiq qilish;
- metallurgiya texnogen chiqindilarini samarali qayta ishlash texnologiyalarini rivojlantirish;
- metallurgiya texnogen chiqindilaridan nanoo‘lchamli kremniy dioksidi, kremniy va metall zarrachalari ajratib olish;
- texnik kremniy va kremniyli qotishmalarning energiya va resurs tejamli eritish texnologiyasini rivojlantirish;
- texnik kremniy va kremniyli qotishmalar ishlab chiqarish chiqindilarini shu ishlab chiqarish jarayonlariga qaytarish texnologiyasini rivojlantirish.
- Infratuzilma va Resurslar
Eksperimental infratuzilma: Laboratoriyada materiallar sintezi va tavsiflash uchun zamonaviy eksperimental baza shakllantirilgan.
Asosiy uskunalar va tizimlar:
- quvursimon metall buyumlar sirtini vakuum-yoyli ishlov berish va modifikatsiya qilishning texnik tizimi;
- buyumlar sirtiga himoyalovchi mustahkamlovchi qoplamalarni qoplash, buyumlarning ishlash qobiliyati va xizmat muddatini oshirish uchun ishlab chiqilgan vakuum-yoyli plazma manbai asosidagi vakuum-yoyli qoplama yotqizish qurilmasi;
- buyumlar sirtini yuqori kuchlanishli miltillama razryad yordamida tozalash uchun vakuum texnik tizimiga ega qurilma;
- qoplamalar yotqizish jarayonini amalga oshirish uchun koaksial texnik tizimli magnetron qoplama yotqizish qurilmasi;
-vakuum-yoyli razryad yordamida volfram karbidi kukuni sintezi uchun texnik tizim;
- qayta zaryadlanuvchi akkumulyatorlar elektrodlarini tayyorlash va ularning yacheykalarini yig‘ish tizimi;
- zarralar o‘lchami taqsimotini aniqlovchi lazerli analizator;
- akkumulyatorlarning elektrokimyoviy parametrlarini tavsiflash test stansiyalari tizimi vakuum va yuqori haroratli turli xil pechlar;
- materiallar sintezi uchun zarur bo‘lgan turli laboratoriya jihozlari;
- kremniy tarkibli metallurgiya chiqindilarini qayta ishlash texnologiyasi asosidagi tajriba-sanoat qurilmasi;
- metallurgiya texnogen chiqindilarini qayta ishlash uchun laboratoriya uskunalari.
Analitik va tavsiflash usullari: Laboratoriyada quyidagi analitik metodlardan foydalaniladi:
- ICP-MS mass-spektrometriya;
- SEM elektron mikroskopiya;
- XRD (rentgen fazoviy tahlil);
- BET yuzani aniqlash tahlili;
- FTIR spektroskopiyasi;
- lazer korrelyatsion spektroskopiya;
- zarracha o‘lchami taqsimoti tahlili;
- elektrokimyoviy impedans spektroskopiyasi.
- vakuum-yoyli plazma parametrlarini diagnostik tahlil qilish;
- ion toki zichligi va plazma oqimlari parametrlarini o‘lchash;
- AKM atom-kuch mikroskopiyasi;
- mikrotverdlik va sirt morfologiyasini tahlil qilish.
- Loyihalar va Nashrlar (Projects & Publications)
- Mis shlaklari resurslaridan kremniy asosidagi materiallar olish va ularni keng harorat diapazonida ishlovchi litiy-ion akkumulyatorlarda qo‘llash (2023-2024).
- Olmaliq KMK shlaklaridan rangli va qimmatbaho metallarni ajratib olish uchun tajriba-sanoat qurilmasi namunasini yaratish (2020-2023).
- MRB-AN-2019-26 O‘zbekiston-Belarus qo‘shma xalqaro loyihasi «Elektron, elektr va boshqa sohalar uchun yangi metall-oksid kompozit materiallarini ishlab chiqish va tadqiq qilish». (2019-2021).
- FA-Atex-2018-264. «Buyumlar sirtini tleyushiy razryad yordamida termodiffuzion qoplamalar yotqizishga tayyorlash uchun tozalash usulini ishlab chiqish». (2018–2020).
- FA A3-062. «Ion bombardirovkasi va reaktiv gaz muhitida sintez sharoitida ion-plazmali qoplamalarni yotqizish texnologiyasini ishlab chiqish». (2015–2017).
- FA-FI-F026. «Mahalliy va Rossiya xom ashyosi asosida po‘lat quvurlarning ichki sirtiga korroziyaga qarshi himoya qoplamalarini yotqizish texnologik asoslarini ishlab chiqish». (2014–2015).
- A3-FA-F173. «Buyumlar sirtiga ishlov berish va ularga himoya qoplamalarini yotqizish uchun vakuum-yoyli plazma manbasining razryad tizimini ishlab chiqish». (2012–2014).
- FA-A15-F129. «Diametri 500 mm gacha bo‘lgan quvurlarning ichki sirtlariga vakuum-yoyli usulda ko‘p funksionalli himoya qoplamalarini yotqizish texnologiyasini ishlab chiqish». (2009–2011).
- Kurbanov M., Abdurakhmanov B., Ashurov M., Kharchenko V. New Technologies and Equipment for Smelting Technical Silicon. In: Manshahia M.S. et al. (eds) Advances in Artificial Intelligence for Renewable Energy Systems and Energy Autonomy. EAI/Springer Innovations in Communication and Computing. Springer, 2023, Cham. Part F665, pp 105–134. https://doi.org/10.1007/978-3-031-26496-2_6.
- Ashurov I., Akhunov Kh., Ashurov Kh., Wang H., Wang G., Ji P., Kurbanov M. Utilization of silicon for lithium-ion battery anodes: Unveiling Progress, Hurdles, and Prospects (Review), Applied Solar Energy. Springer, 2024, Vol. 60, No. 1, pp. 90–126. doi:3103/S0003701X23601801.
- Su, M.Sh. Kurbanov, Y. Zhao, P. Ji, X. Zhang, H. Wang, Ch. Zhang, G. Wang. Construction of sub micro-nano-structured silicon based anode for lithium-ion batteries. Nanotechnology, 2024, Vol. 35, Nо. 33, 5404, https://doi.org/10.1088/1361-6528/ad4cf2.
- Kurbanov, A. Avvalboev, I. Ashurov, U. Choriev, Kh. Ashurov, P. Ji. Utilizing Copper Waste to Develop Silicon-Carbon Anode Materials for Lithium-Ion Batteries. Uzb. Journal of Physics, 2024, Vol.26, No.3, pp. 37-44. https//doi.org/10.52304/.v26i3.538
- Wang, H.Lan, Sh.Dong, Q.Zhu, L.Cheng, H. Wang, M.Tang, Kurbаnov M.Sh., G.Wang, H.Wang. A High-Power Rechargeable Sodium-Ion Full Battery Operating at −40 °C. Advanced Functional Materials, 2024, 34, 26, 2315498, https://doi.org/10.1002/adfm.202315498
- Kurbanov, S. Tulaganov, U. Nuraliev, L. Andriyko, O. Goncharuk, N. Guzenko, Y. Nychyporuk, A. Marynin. Comparative Characteristics of the Structure and Physicochemical Properties of Silica Synthesized by Pyrogenic and Fluoride Methods. Silicon, 2023, 15, pp. 1221–1233. https://doi.org/10.1007/s12633-022-02087-7
- Wang, X.B. Zhong, Y.X. Song, Y.H. Zhang, Y.G. Zhang, X.G. You, P. Ji, Kurbanov M. Sh., U. Khalilov, G.Wang, X. Zhang, X.L. Yao,.F. Li, J.F. Liang, H. Wang. Regeneration of Photovoltaic Industry Silicon Waste Towards High-performance Lithium-Ion Battery Anode. Rare Metals, 2024, vol. 43, Iss. 10, pp. 4948–4960, https://doi.org/10.1007/s12598-024-02783-w
- Sh. Kurbanov, L.S. Andriyko, J.A. Panjiev, S.A. Tulaganov, V.M. Gun'ko, A.I. Marynin, S. Pikus. Resource-Saving Synthesis of Nanoscaled Silicon Dioxide and Its Textural Characteristics. Journal of Nanoparticle Research. 2023, 25:202, https://doi.org/10.1007/s11051-023-05852-w
- Zhao, H. Lan, G. Yang, Q. Zhu, S. Dong, L. Jiang, B. Zhou, D. Yang, J. Chen, J. Yang, M. Kurbanov, H. Wang. Realizing a 3C Fast-Charging Practical Sodium Pouch Cell. Angewandte Chemie, 2025, 64, 15, e202501208, https://doi.org/10.1002/anie.202501208
- Sh. Kurbanov, S.A. Tulaganov, M. Ernazarov, L.S. Andriyko, A.I. Marinin, A.Yu. Shevchenko. Amorphous Silica Properties, Synthesized from Slags of the Copper-Smelting Production. Journal of Nano- and Electronic Physics, 2021, Vol. 13 No 6, 06024(6pp). https://doi:10.21272/jnep.13(6).06024
- Iskandarov, S. C., Khudaykulov, I. K., Turdaliev, T. К., Berdiyev, U. F., Tulaganov, S. A., & Kakhramonov, B. R. (2025). Effect of TiO₂ Layer Thickness on Electrode Degradation in Redox Flow Batteries. East European Journal of Physics, (4), 601-606. Q3, IF=0.277DOI:10.26565/2312-4334-2025-4-63
- Arustamov, V. N., Kremkov, M. V., Kakhramonov, B. R., Khudaykulov, I. K., & Ashurov, K. B. (2024). Plasma Vacuum-Arc Treatment Technology for the Metal Pipe Surfaces of Solar Thermal Power Plants. Applied Solar Energy, 60(3), 483-490. (IF: 2.1) https://doi.org/10.3103/S0003701X24602643
- Arustamov, V. N., Khudaykulov, I. K., Kremkov, M. V., Ashurov, K. B., Kosimov, I. O., Kharyakov, V. P., & Berdiyev, U. F. (2023). Creation of low-ohmic copper contacts on the surface of silicon crystals for application in photocells. Applied Solar Energy, 59(2), 95-101. (IF: 2.1). https://doi.org/10.3103/S0003701X22601612
- Gaibnazarov, B. B., Imanova, G., Khozhiev, S. T., Kosimov, I. O., Khudaikulov, I. K., Kuchkanov, S. K., & Bekpulatov, I. R. (2023). Changes in the structure and properties of silicon carbide under gamma irradiation. Integrated Ferroelectrics, 237(1), 208-https://doi.org/10.1080/10584587.2023.2239097
- Khudaykulov, I. K., Ravshanov, J. R., Ashurov, K. B., Arustamov, V. N., & Usmanov, D. T. (2022). X-Ray Phase Analysis of Tungsten-Carbide Nanoparticles Synthesized Using the Vacuum-Arc Technique. Journal of Surface Investigation: X-ray, Synchrotron and Neutron Techniques, 16(4), 599-604. https://doi.org/10.1134/S1027451022040280
- Arustamov, V. N., Ashurov, R. K., Rotchtein, V. M., Ashurov, K. B., & Khudaykulov, I. K. Cleaning the surface of products with glow discharge plasma //Journal of Physics: Conference Series. – IOP Publishing, 2020. – Т. 1686. – №. 1. – С. 012013. DOI 10.1088/1742-6596/1686/1/012013
- Арустамов В. Н. и др. ВЛИЯНИЕ ВОЗДЕЙСТВИЯ КАТОДНЫХ ПЯТЕН ВАКУУМНОЙ ДУГИ НА СВОЙСТВА ПОВЕРХНОСТНОГО СЛОЯ КОНСТРУКЦИОННЫХ МАТЕРИАЛОВ //Поверхность. Рентгеновские, синхротронные и нейтронные исследования. – 2014. – №. 6. – С. 63-63. | DOI: 10.1134 / S1027451014030227
- Арустамов В. Н. и др. ПАРАМЕТРЫ КАТОДНОГО ПЯТНА ПРИ F-ЭМИССИИ //Поверхность. Рентгеновские, синхротронные и нейтронные исследования. – 2014. – №. 8. – С. 102-102. https://doi.org/10.1134/S1027451014020311
- Arustamov V. N. et al. Structure and parameters of vacuum arc cathode spots //Bulletin of the Russian Academy of Sciences: Physics. – 2014. – Т. 78. – №. 6. – С. 558-562. DOI: 10.3103/S1062873814060069
- Arustamov V. N. et al. Features of the effect of vacuum arc discharge on a metal cathode surface in the presence of alkali-metal hydroxides and chlorides //Journal of Surface Investigation. X-ray, Synchrotron and Neutron Techniques. – 2013. – Т. 7. – №. 6. – С. 1104-1109. DOI: 10.1134 / S1027451013060049
- Арустамов В. Н. и др. К вопросу об эмиссии электронов в катодном пятне вакуумного дугового разряда //Поверхность. Рентгеновские, синхротронные и нейтронные исследования. – 2013. – №. 8. – С. 40-40. DOI: 10.1134 / S1027451013040289
- Арустамов, В. Н., Ашуров, Х. Б., Кадыров, Х. Х., & Худойкулов, И. Х. (2015). Комплексная технология вакуумно-дуговой обработки поверхности конструкционных материалов. Журнал технической физики, 85(8), 104-109. DOI: 10.1134 / S1063784215080022
- Арустамов, В. Н., Ашуров, Х. Б., Миркаримов, А. М., Пожаров, С. Л., Кадыров, Х. Х., & Урисбеков, А. С. (2012). УСТОЙЧИВОСТЬ ВАКУУМНОГО ДУГОВОГО РАЗРЯДА НА ПОВЕРХНОСТИ ГОРЯЧЕКАТАНЫХ СТАЛЕЙ И ЕГО ЧАСТОТНЫЕ ХАРАКТЕРИСТИКИ. Известия Российской академии наук. Серия физическая, 76(6), 807-807. DOI: 10.3103 / S1062873812060093
- Патент FAP 01956. Устройство для переработки шлака металлургического производства. М.Ш. Курбанов, Абдурахманов Б.М., М. Эрназаров, С.А. Тулаганов, У.М. Нуралиев. Офиц. бюллетень АИС РУз, №6 от 30.06.2022, С. 206-207.
- Патент FAP 02256. Устройство для переработки шлаков металлургических производств. М.Ш. Курбанов, Абдурахманов Б.М., С.А. Тулаганов, Панжиев Ж.А. Офиц. бюллетень АИС РУз, №4 от 28.04.2023. дата рег. 25.03.2023.
- Патент IAP 05070. Способ обработки внутренней поверхности металлической трубы. Ашуров Хатам Бахронович, Арустамов Владимир Николаевич, Кадыров Хуснутдинхужа Хасанович, Харьякоа Владимир Петрович, Худайкулов Илёс Холмурадович. Патент IAP 05070 зарегистрирован Агентство по интеллектуальной собственности Республики Узбекистан, Патент IAP 05070, 08. 07.2015г
- Патент IAP 05071. Способ обработки вешней поверхности металлической трубы и устройство для его осуществления. Ашуров Хатам Бахронович, Арустамов Владимир Николаевич, Кадыров Хуснутдинхужа Хасанович, Харьякоа Владимир Петрович, Худайкулов Илёс Холмурадович. Патент IAP 05071 зарегистрированАгентством по интеллектуальной собственности Республики Узбекистан, 08. 07. 2015г
- Патент IAP 05116. Способ электроразрядного технологического воздействия на внешнюю поверхность цилиндрических изделий в вакууме и устройство для его реализации. Ашуров Хатам Бахронович, Арустамов Владимир Николаевич, Кадыров Хуснутдинхужа Хасанович, Харьякоа Владимир Петрович, Худайкулов Илёс Холмурадович, зарегистрирован Агентством по интеллектуальной собственности Республики Узбекистан, Патент IAP 05116, 2015г.
- Патент IAP 05778. Способ вакуумно-дугового обработки внутренней поверхности трубы. Арустамов Владимир Николаевич, Ашуров Хатам Бахронович, Худайкулов Илёс Холмурадович, Патент IAP 05778 зарегистрирован Агентством по интеллектуальной собственности Республики Узбекистан, 28.02.2019 г.
- Патент IAP 06630. Способ управления плазменным потоком вакуумно-дугового источника. Арустамов Владимир Николаевич, Ашуров Хатам Бахронович, Худайкулов Илёс Холмурадович, Арустамов Тигран Ваграмович, UZ патент № IAP 06630 зарегистрирован Агентством по интеллектуальной собственности Республики Узбекистан 17.11.2021 г.
- Патент IAP 06629. Способ управления плазменным потоком вакуумно-дугового источника. Арустамов Владимир Николаевич, Ашуров Хатам Бахронович, Худайкулов Илёс Холмурадович, Арустамов Георгий Владимирович UZ, патент № IAP 06629 зарегистрирован Агентством по интеллектуальной собственности Республики Узбекистан, 17.11.2021 r.
- Патент IAP 7872. Volfram karbidi kukunini olish usuli. Ashurov Xatam Baxronovich, Arustamov Vladimir Nikolayevich, Usmanov Dilshadbek Tursunbayevich, Xudoyqulov Ilyos Xolmuradovich. патент № IAP 7872 зарегистрирован Агентством по интеллектуальной собственности Республики Узбекистан 11.2024г.
- Hamkorlar (Collaborations)
- Xorijiy universitetlar
- Hebei University of Technology, School of Materials Science & Engineering, China.
- Beihang University, China.
- Nanjing University of Science and Technology, China.
- National Research Nuclear University MEPhI (Moscow Engineering Physics Institute), Russia
- Scientific and Practical Center for Materials Science of the National Academy of Sciences of Belarus;
Institute of Surface Chemistry of the National Academy of Sciences of Ukraine.