• +998 71 262 31 69
  • info@iplt.uz

Adsorbsion va emission hodisalar
laboratoriyasi

Laboratoriya mudiri:
Isxakova Saida Sunnatovna
Fizika-matematika fanlari doktori, katta ilmiy xodim. e-mail: saidais@mail.ru

  1. Laboratoriya haqida
  • Missiya va strategik maqsadlar:

Ko‘patomli faol organik moddalarning qattiq jism sirti bilan vakuum va atmosfera havosi sharoitida turli energiyalardagi o‘zaro ta’sirini o‘rganish sohasida yangi innovatsion uslublarni qo‘llashga o‘tish, olinayotgan natijalarning dunyo natijalariga yetkazish, amaliy sohalarda qattiq jism elektronikasini, spektroskopiyasini o‘rganish metodlari va texnologiyalarini rivojlantirish.

Tadqiqotlar ko‘patomli faol organik moddalar – giyoxvand, psixotrop va toksinlar molekulalarining yangi innovatsion uslublarini tatbiq qilish va yangi turdagi ion manbalari yaratish. Nanoqatlam va nanomateriallarning ikkilamchi ion emissiyasini metall, organik hamda noorganik moddalar klaster ionlari yordamida to‘zg‘itish usulini  rivojlantirish. Yarimo‘tkazgichlar, dielektriklar va erkin metall plyonkalar asosida turli metallar ionlarini implantatsiya qilish va purkash natijasida yaratilgan ko‘p qatlamli ko‘p komponentli nanostrukturalarning hosil bo‘lish mexanizmlari, elektron va kristallik xususiyatlarini o‘rganish.

 

  • Nima uchun bu laboratoriya tashkil etilgani (muammolar va yechimlar).

 

Laboratoriya 1982-yilda akademik U. Kh. Rasulev (1939–2021 yy.) tomonidan tashkil etilgan. Olib borilayotgan fundamental tadqiqotlar fizik elektronika sohasidagi qattiq jism yuzasi bilan ko‘p atomli zarralarning issiqlik va keV (20 keV gacha) energiyalaridagi o‘zaro ta’siri muammolariga bag‘ishlangan bo‘lib, ular murakkab ko‘p atomli molekulalarning adsorbsiyasi va kondensatsiyasi, qattiq jismlarning changlanishi, jumladan ko‘p atomli — klaster ionlar bombardimoni masalalarini qamrab oladi.

Laboratoriya xodimlari olib borayotgan tadqiqotlar natijasida organik va bioorganik molekulalarning dissotsiativ sirt ionlashuvi (DSI) sohasi sezilarli darajada rivojlandi va tadqiqotlarning yangi yo‘nalishi yuzaga keldi — ko‘p atomli molekulalar xossalari hamda ularning sirt bilan o‘zaro ta’sir xarakteristikalarini aniqlash usullarini ishlab chiqishdan tortib, mass-spektrometriya va gaz-analitik asbobsozlikdagi yangi yo‘nalishlargacha.

Ushbu yangi ionlash usulidan foydalanish natijasida dunyo miqyosida o‘xshashi bo‘lmagan yuqori selektiv va yuqori sezgir aniqlash hamda tahlil qilish usullari va qurilmalari yaratildi. Ular qatoriga diod tizimlari, gaz xromatografiyasi uchun detektorlar, dreyf-spektrometrlar, ion harakatchanligi spektrometrlari, mass-spektrometrlar, narkotik va psixotrop moddalarni aniqlovchi indikatorlar kiradi.

Molekulyar bombardimon jarayonida “energetik” (tezlashtirilgan) ko‘p atomli ionlarning qattiq jism yuzasi bilan o‘zaro ta’siri hodisasining fundamental va amaliy jihatlari aniqlangan. Nochiziqli kaskadlar yoki yuqori zichlikdagi kaskadlar – “issiqlik cho‘qqilari” namoyon bo‘lishi kuzatilgan hamda qattiq jismlarning ion changlanishida klaster emissiyasi mexanizmlari tushuntirilgan. Ko‘p atomli zarralarning qattiq jism yuzasi bilan o‘zaro ta’siriga bag‘ishlangan ushbu tadqiqotlar jahon ilmiy hamjamiyati tomonidan keng e’tirof etilgan.

Shuningdek, ionlar va elektronlarning metall hamda kristallarning yupqa plyonkalari orqali o‘tishi va qaytishida energiya yo‘qotishlari, kristallarning turli modifikatsiyalari orientatsiyasiga bog‘liq holda o‘rganilgan. Oje-elektron va mass-spektrometriya usullari yordamida moddalarning element va kimyoviy tarkibini miqdoriy tahlil qilish ishlari olib borilgan. Metallarning yupqa erkin plyonkalari va qatlamli tuzilmalarini olish metodikasi ishlab chiqilib, ularning elektrofizik xossalari tadqiq etilgan. Nanostrukturalarni shakllantirish mexanizmlari va nanomateriallarda o‘lcham effektlarining namoyon bo‘lish qonuniyatlari o’rganimoqda.

  1. Ilmiy yo’nalishlar (Research Areas)
  • Organik va bioorganik birikmalar ko‘p atomli zarrachalarining qattiq jism yuzasi bilan issiqlik tezliklarida o‘zaro ta’siri - adsorbsiya jarayonlari va geterogen reaksiyalar, zarrachalarning desorbsiyasi, shu jumladan ionlarning termodesorbsiyasi;
  • turli muhitlarda fiziologik faol organik birikmalar - giyohvand, psixotrop preparatlar va turli zaharli moddalarning iz miqdorini yuqori sezgirlikda tahlil qilish uchun yangi sirtiy ionlashuv usullari va gaz-analitik asboblarni ishlab chiqish;
  • metallar, yarimo‘tkazgichlar va organometall plyonkalarni klaster ionlari bilan bombardimon qilishda nochiziqli noadditiv ta’sirlar;
  • klasterli changlatish komponentidan foydalangan holda ikkilamchi ion mass-spektrometriyasi usulini takomillashtirish va nanotexnologiya ehtiyojlari uchun sirt diagnostikasining yangi usullarini ishlab chiqish;
  • nanostrukturalarni shakllantirish mexanizmlari va nanomateriallarda o‘lcham effektlarining namoyon bo‘lish qonuniyatlari.
  1. Infratuzilma va Resurslar (Facilities)

“Adsorbsion va emission hodisalar” laboratoriyasida fiziologik faol organik moddalarni tahlil qilish uchun dunyoda o'xshashi bo'lmagan termodesorbsion sirtiy ionlashuv spektrometri (Iskovich) ishlab chiqilgan. Ushbu ixcham qurilma biologik ekstraktlarni va sud-tibbiyot materiallaridagi FFOBni, shuningdek, atrof-muhitdagi toksinlarni yuqori sezgirlikda (10-10 g dan) tahlil qilish imkonini beradi. Giyohvand moddalarni aniqlash chegarasi 0,5 ng/l dan, tahlil vaqti 3 daqiqa, “Druggy-1” dasturiy ta’minotiga ega, statsionar, stol ustiga o‘rnatiladigan variant, iste’mol qilinadigan quvvati 60 Vt.

“Iskovich” spektrometrining umumiy ko'rinishi va ishlash printsipi

   Organik birikmalarning Sirtiy ionlashuv jarayonlarini tadqiq qilishda modernizatsiya qilingan, statik magnit mass-spektrometri МИ 1201B («Elektron», Sumi sh., Ukraina) mass spektrometr qurilmasidan foydalaniladi. Sirtiy ionlashuv usuli bilan hosil qilingan ionlar oqimini mass-spektrometr analizatoriga kiritish uchun yagona ion-optik tizim qoʻllaniladi. Ionlarni tezlashtiruvchi potensial Vt.p=2,5-5 keV tashkil etadi va bunda mass diapazoni 1-900 a.m.b. tashkil qiladi, ishchi vakuum (1-3)·10-6 Pa sharoitida saqlandi. Mass analizator magnit maydonida ionlar oqimi 127° burilish burchagiga ega bo‘lgan sektor shaklini egallaydi.

Mass-spektrlarni yozib olish tezlashtiruvchi potensialning doimiy qiymatida magnit maydonini chiziqli o‘zgartirish yo‘li bilan amalga oshiriladi.

МИ 1201B mass spektrometrining umumiy ko‘rinishi

Mazkur qurilma MИ-1201Б bazasida modernizatsiya qilingan yuqori kuchlanishli maydonli sirtiy ionlashuv mass-spektrometr hisoblanadi. Qurilma organik va boshqa moddalarning kuchli elektr maydonidagi sirtiy ionlashuvi jarayonlarini tadqiq qilish uchun ishlab chiqilgan. Tizim tarkibiga yuqori vakuumli ionlash kamerasi, koaksial silindrsimon ion-optik sistema, maydonli sirtiy ionlashtiruvchi emitter, ko‘p kanalli modda kiritish tizimi, ionlarni fokuslovchi va ekstraksiyalovchi linzalar hamda mass-analizator kiradi.

Qurilmada diametri 50 mkm bo‘lgan volfram asosidagi emitter ishlatiladi va uning atrofida 10⁵–10⁶ V/sm gacha bo‘lgan kuchli elektr maydoni hosil qilinadi. Shu sababli molekulalar va atomlarning sirt ionlanishi, termik desorbsiya va ion hosil bo‘lish jarayonlari yuqori aniqlikda kuzatiladi.

МИ 1201Б mass spektrometrining umumiy ko‘rinishi.

Metallar, yarimo‘tkazgichlar va metall-organik plyonkalarni klaster ionlari bilan bombardimon qilishda nochiziqli va noadditiv effektlarni tadqiq etish qurilmasi. Mazkur qurilmada tezlashtirilgan ko‘p atomli, ko‘p zaryadli va klaster ionlarning qattiq jism bilan o‘zaro ta’siri o‘rganiladi. Shuningdek, ikkilamchi emissiya jarayonlari — changlanish (sputtering), ikkilamchi ion, elektron va foton emissiyasi bo‘yicha tadqiqotlar olib boriladi.

Bundan tashqari, qattiq jismlarning aralashma saqlovchi klasterlar va molekulalar ko‘rinishida changlanishidagi nochiziqli noadditiv ortish effektlari kompleks ravishda o‘rganiladi. Ushbu effektlar ikkilamchi ionli mass-spektrometriya (VIMS/SIMS) usulining sezgirligini sezilarli darajada oshirish imkonini beradi.

 

МИ 1201T mass spektrometrining umumiy ko‘rinishi.

Kichik burchakli spektrometr qurilmasi universal qurilma bo‘lib, unda oje-elektronlar spektroskopiyasi (OES), elektronlarning xarakteristik energiya yo‘qotishlari spektroskopiyasi (EXEYS), elastik va noelastik qaytgan elektronlar spektroskopiyasi (EQES, NQES), yupqa plenkalardan o‘tgan va qaytgan elektronlar, ionlar spektroskopiyasi kabi usullardan foydalanish mumkin. Mana shu usullar yordamida kristall hamda elektron strukturani, energiya yo‘qotish dispersiyasini, tarkibini tadqiq qilish orqali turli xil tabiatli moddalarning va materiallarning xossalari o‘rganiladi.

Bu universal qurilma o‘ta yuqori vakuumga ega bo‘lib ~ 5×10-9  Pa ni tashkil etadi.

  1. Loyihalar va Nashrlar (Projects & Publications)

Joriy loyihalar

  1. № F3-20200930459 “Noorganik (Ti, W, WOx, TiO2, Si, SiO2) va organik (polimerlar) materiallarni metall ionlari bilan implantatsiyalaganda va aktiv organik birikmalar molekulalari bilan adsorbsiyalagandayuzasida ko‘p komponentli nanostrukturalarning shakllanish mexanizmlari. Bajarilish muddati 11.2021-11.2026 y.
  2. № FL-5421101794 “Kuchli elektr maydon ta’sirida organik modda molekulalarining termik ionlashuv selektivligi qonuniyatlari” Bajarilish muddati 0.5.2024-0.5.2029 y.

 

Tanlangan nashrlar

 

  1. Akhunov, Sh., Ashurov, K., Axmedov, Sh., Radjabov, A., Usmanov, D. Development of surface ionization mass-spectrometry for detection of stimulants in human urine. European Journal of Mass Spectrometry, 2021, 27(1), pp. 29–38. https://doi.org/10.1177/14690667211002777
  2. Akhunov, Sh.D., Rasulev, U.K., Usmanov, D.T. On the Sputtering of Copper Phthalocyanine Molecules on a GaAs Substrate under Bombardment with Multiply Charged Ions. Journal of Surface Investigation, 2021, 15(2), pp. 396–400. https://doi.org/10.1134/S1027451021020208
  3. A. Isakhanov, R.M. Yorkulov, B.E. Umizakov, M.Sh. Isayev, and A.A. Abduvaitov. Electronic structure and properties of nanoscale structures created on the surface of a free Si/Cu film system. Journal of Surface Investigation: X-ray, Synchrotron and Neutron Techniques, 2021, Vol. 15, No. 2, pp. 401–403. https://doi.org/10.1134/S106378422201011X
  4. E. Umizakov, Z.A. Isakhanov, R.M. Yorkulov, G.Kh. Allaerova. The Effect of Stepwise Postimplantation Annealing on the Composition and Structure of Silicon Surface Layers Implanted with Alkali Metal Ion. Technical Physics Letters, 2021, Vol. 47, p. 11. https://doi.org/10.1134/S1063785021010120
  5. Sh. Radjabov, S.S. Iskhakova, D.T. Usmanov. Investigation of the Operation Speed of Surface-Ionization Detectors. Technical Physics, 2022. https://doi.org/10.1134/S106378422201011X
  6. Radjabov A.S., Iskhakova S.S., Usmanov D.T. Investigation of the Operation Speed of Surface-Ionization Detectors. Technical Physics, 2022, Vol. 67, No. 2, pp. 104–111. https://doi.org/10.21883/JTF.2021.12.51753.164-21
  7. Sh. Radjabov, U. Khasanov, S.S. Iskhakova, Sh.M. Akhmedov, G.P. Kakhramonova, Sh.Dj. Akhunov, D.T. Usmanov. Analytical capabilities of a thermodesorption spectrometer with a surface-ionization detection of organic molecules in air. Technical Physics, 2023, Vol. 68, No. 3, pp. 389–395. https://doi.org/10.21883/TP.2023.03.55815.203-22
  8. Akhunov, S.D., Kakhramonova, G.P., Usmanov, D.T. Ion-photon emission under bombardment of Ta target with cluster and multiply charged Bi ions. Vacuum, 2023, 213, 112160. https://doi.org/10.1016/j.vacuum.2023.112160
  9. E. Umirzakov, A.A. Abduvayitov, Z.A. Isakhanov, J.Sh. Sodikjanov. Morphology, Composition, and Electronic Structure of the Surface of Thin CdS Films Grown on a Mo(III) Surface. Journal of Surface Investigation: X-ray, Synchrotron and Neutron Techniques, 2023, Vol. 17, No. 6, pp. 1278–1281. https://doi.org/10.1134/S1027451023060216
  10. A. Isakhanov, B.E. Umirzakov, D.Kh. Nabiev, G.T. Imanova, I.R. Bekpulatov, F.Ya. Khudaykulov, S.S. Iskhakova, Kh.E. Abdiyev. Influence of O2+ ions on the composition and electronic structure of the W(111) surface. Micro and Nano Systems Letters, 2024, 12:25. https://doi.org/10.1186/s40486-024-00215-z
  11. E. Umirzakov, J.Sh. Sodikjanov, Z.A. Isakhanov, A.A. Abduvayitov. Effect of the Implantation O2+ Ions on the Composition and Electronic Structure of CdS Films. Journal of Surface Investigation: X-ray, Synchrotron and Neutron Techniques, 2024, Vol. 18, No. 3, pp. 594–597. https://doi.org/10.1134/S1063784215120130
  12. A. Isakhanov, B.E. Umirzakov, G.T. Imanova. Theoretical and experimental study of plasmon oscillation dispersion in Si and Ge crystals. Optical Materials: X, Vol. 24, 2024, 100354, pp. 1–4. https://doi.org/10.1016/j.omx.2024.100354
  13. Saydumarov, D. Usmanov. Studies of the Organic Molecules Dissociative Surface Ionization in the Mass-Spectrometric Surface Ionization Method. Mass Spectrometry Letters, 2024, Vol. 15, No. 1, pp. 54–62. https://doi.org/10.5478/MSL.2024.15.1.54
  14. Kakhramonova, Sh.Dj. Akhunov, M.M. Nazarov, R.R. Mavlonov, D.T. Usmanov. Secondary Ion Emissions of Tm and Tb Targets Under Bombardment With Cluster Ions. Surface and Interface Analysis, 2025, Vol. 57, Issue 1, pp. 36–41. http://doi.org/10.1002/sia
  15. Hiraoka, K., Rankin‐Turner, S., Usmanov, D.T., Akhmedov, S.M., Ninomiya, S. How do cocaine and morphine in methanol solution desorb at the last moment of Leidenfrost phenomenon-assisted thermal desorption? Rapid Communications in Mass Spectrometry, 2025, Vol. 39, No. 1, e9933. https://doi.org/10.1002/rcm.9933
  16. Hiraoka, K., Rankin-Turner, S., Usmanov, D.T., Akhmedov, S.M., Ninomiya, S. Leidenfrost phenomenon-assisted thermal desorption (LPTD) using a metal substrate coated with a fluoro compound: Mechanism of analyte evaporation. International Journal of Mass Spectrometry, 2025, Vol. 512, 117434. https://doi.org/10.1016/j.ijms.2025.117434
  17. Hiraoka, K., Rankin-Turner, S., Usmanov, D.T., Ninomiya, S. Atmospheric pressure surface ionization mass spectrometry for oxidized SUS304 and nichrome: chromic acids as intermediate precursors for the formation of hexavalent chromium oxide negative ions. International Journal of Mass Spectrometry, 2025, 117506. https://doi.org/10.1016/j.ijms.2025.117506
  18. Khasanov, S.S. Iskhakova, A.Sh. Radjabov, Sh.M. Akhmedov, Sh.T. Toirov, A.S. Kholmatov, B.Sh. Kasimov, Yu Zhan, D.T. Usmanov. Mass Spectrometric Study of Heterogeneous Reactions of Transformations of Molecules of Butyrophenone Derivatives During Adsorption on a Hot Surface of Tungsten Oxide. Journal of Mass Spectrometry, 2025, Vol. 60, No. 12, e5193. https://doi.org/10.1002/jms.5193
  19. Akhmedov, A. Radjabov, B. Kasimov, I. Saydumarov, U. Khasanov, Sh. Akhunov, D. Usmanov. Surface Ionization Mass Spectrometry of Imidacloprid and Chlordimeform on Oxidized and Metallic Tungsten Surfaces. Mass Spectrometry Letters, 2025, Vol. 16, No. 1, pp. 13–21. https://doi.org/10.5478/MSL.2025.16.1.13
  20. Hiraoka, D.T. Usmanov, Sh.M. Akhmedov, S. Rankin-Turner, S. Ninomiya. Surface Ionization of Carbaryl, Papaverine, Cocaine, Morphine, and Triethylamine by Heated Surface-Oxidized Metal Filaments. Rapid Communications in Mass Spectrometry, 2025, 39:e10029. https://doi.org/10.1002/rcm.10029
  21. Makhmudov, Z. Isakhanov, B. Eltazarov, M. Makhmudov. Electronic, crystal structure and physicochemical properties of multilayer multicomponent nanoscale structures created at different depths based on Ta and Ni. Science and Innovation, 2025, Vol. 4, Issue 2. https://doi.org/10.5281/zenodo.14930684
  22. Akhunov, S. D., Saydumarov, I. M., Urolov, S. Z., Iskhakova, S. S., Akhmedov, S. M., Radjabov, A. S., Zhan Yu, Usmanov, D. T.. Secondary ion emission of a surface quartz resonator coated with silver under bombardment by multiply charged Cs+ and Si+ ions //Vacuum. – 2026. – С. 115428. https://doi.org/10.1016/j.vacuum.2026.115428
  23. Liu, L., Wang, L., Liu, C., Zhang, Y., Usmanov, D. T., Han, Z., & Yu, Z. Direct Z-scheme charge transfer in a Bi4O5Br2/Sn-based mental-organic framework composite enabling efficient visible-light removal of oxytetracycline. Journal of Colloid and Interface Science, Volume708, 15 April, 139860. https://doi.org/10.1016/j.jcis.2026.139860
  24. Hiraoka, K., Rankin-Turner, S., Usmanov, D. T., & Ninomiya, S. Thermal desorption of preformed polyoxometalate anions on the heated oxidized Re, W, and Mo under ambient atmospheric pressure studied by mass spectrometry. International Journal of Mass Spectrometry, Volume 519, January 2026, 117550. https://doi.org/10.1016/j.ijms.2026. 117550.
  25. E. Umirzakov, Z.A.Isaxanov, I.R.Bekpulatov, I.O.Kosimov, M.M. Maxmudov, Gunel Imanova, Study of the influence of temperature and gamma radiation on the crystal structure of a thin TiO2 coating obtained on A Si(111) surface / Physics Letters A 580 (2026) 131519 / DOI: ttps://doi.org/10.1016/j.physleta.2026.131519.

 

  1. Hamkorlar (Collaborations)
  • Xorijiy universitetlar

Laboratoriyamiz Yaponiyaning Yamanashi universiteti huzuridagi Toza energiya tadqiqot markazi bilan ilmiy hamkorlik olib boradi. Hamkorlik doirasida atmosfera sharoitida ishlovchi mass-spektrometrlarda organik birikmalar molekulalarining sirtiy ionlashuvi selektivligiga ta’sir qiluvchi omillarni o‘rganilmoqda, shuningdek, sirtiy ionlashuv jarayonida emitter sirtiga modda molekulalarining o’zgarmas oqimini taminlash maqsadida yangi bug‘latish usullari qo’llanilish jarayonlari o’rganilmoqda.

  • Mahalliy integratsiya

Laboratoriyamiz O‘zbekistonning yetakchi oliy ta’lim va ilmiy muassasalari bilan ilmiy-tadqiqot hamkorligini yo‘lga qo‘ygan bo‘lib, zamonaviy fizika, materialshunoslik, vakuum texnologiyalari, mass-spektrometriya va sirt hodisalari yo‘nalishlarida qo‘shma ilmiy izlanishlar olib boradi.

Jumladan, laboratoriyamiz quyidagi oliy ta’lim muassasalari bilan samarali ilmiy hamkorlik qiladi:

  • Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti;
  • Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti;
  • Toshkent davlat transport universiteti;
  • Abu Rayhon Beruniy nomidagi Urganch davlat universiteti.

Hamkorlik doirasida professor-o‘qituvchilar va yosh tadqiqotchilar ishtirokida qo‘shma ilmiy loyihalar, tajriba almashish, ilmiy seminarlar va amaliy tadqiqotlar tashkil etiladi. Shuningdek, laboratoriyamiz olimlari mazkur universitetlarning bakalavr va magistratura bosqichi talabalariga ilmiy rahbarlik qilib, ularning bitiruv malakaviy ishlari va magistrlik dissertatsiyalarini bajarishida yaqindan ko‘maklashib kelmoqda.

Laboratoriyamizda talabalarning zamonaviy ilmiy asbob-uskunalar bilan ishlashi, eksperimental tadqiqotlar olib borishi hamda ilmiy maqolalar tayyorlash ko‘nikmalarini shakllantirish uchun zarur ilmiy muhit yaratilgan. Bu esa yosh mutaxassislarning ilmiy salohiyatini oshirish, ilm-fan va ta’lim integratsiyasini mustahkamlash hamda yuqori malakali kadrlar tayyorlashga xizmat qilmoqda.

6. Tadbirlar va Vebinarlar (Events & Webinars / Workshops)

2025-yil 9–11-oktabr kunlari mamlakatimizdagi eng yirik innovatsion tadbirlardan biri – “Innoweek.uz–2025” xalqaro innovatsion g‘oyalar haftaligi bo‘lib o‘tadi. Mazkur xalqaro platforma respublikada innovatsion rivojlanishni jadallashtirish, iqtisodiyot tarmoqlariga zamonaviy innovatsiyalar va ilg‘or texnologiyalarni keng joriy etish, shuningdek ilm-fan, ta’lim va inson kapitalini rivojlantirish maqsadida tashkil etilmoqda.

“Innoweek.uz” haftaligi doirasida mahalliy va xorijiy olimlar, innovatorlar, startap loyihalar mualliflari, ishlab chiqarish korxonalari hamda ilmiy-tadqiqot markazlari o‘z ishlanmalari va texnologik yutuqlarini namoyish etadilar.

Ushbu nufuzli tadbirda laboratoriyamiz xodimlari ham faol ishtirok etib, o‘zlarining ilmiy-texnologik ishlanmalari qatorida “Iskovich qurilmasi”ni taqdim etadilar. Mazkur qurilma ilmiy tadqiqotlar jarayonida qo‘llaniladigan zamonaviy eksperimental tizimlardan biri bo‘lib, fizik-kimyoviy jarayonlarni yuqori aniqlikda o‘rganish imkonini beradi.

Tadbir davomida laboratoriyamiz mutaxassislari tomonidan qurilmaning ishlash prinsipi, ilmiy va amaliy ahamiyati, shuningdek undan ilmiy tadqiqotlarda foydalanish istiqbollari haqida ma’lumotlar taqdim etiladi.

Laboratoriyamizning “Innoweek.uz–2025” haftaligida ishtirok etishi ilmiy ishlanmalarni ommalashtirish, innovatsion loyihalarni rivojlantirish hamda ilm-fan va ishlab chiqarish integratsiyasini mustahkamlashga xizmat qiladi.

2026 yil 11 fevralda Hilton  mehmonxonasida Xaqaro Ayollar va Qizlar ilm-fan kuni munosabati bilan tadbir o‘tkazildi. Unda The World Academy of Sciences (TWAS), UNESCO, ADB xamda boshqa xalqaro va mintaqaviy tashkilotlar vakillari va rahbarlari qatnashdi. SheScience 2026 konferensiyasi O‘zbekiston Fanlar akademiyasi, Oila va xotin – qizlar qo‘mitasi xamda Oliy ta’lim fan va innovatsiyalar vazirligi tomonidan tashkil etildi. Markaziy Osiyo davlatlaridan kelgan ko‘plab yetakchi ayol olimalar va rahbarlar bilan uchrashuv biz uchun katta sharaf bo‘ldi. Ularning ilm-fan rivojida qo‘shayotgan xissasi va kelajak avlodni ilxomlantirish yo‘lidagi say- harakatlari tahsinga loyiq deb o‘ylaymiz. Bizning Laboratoryamiz mudirasi f.-m.f.d.(DSc) Isxakova Saida Sunnatovna bu tadbirda faol qatnashdilar va Mahalliy telekanallarga tadbir va tadbirdan ko’zlangan maqsadlar haqida intervyu berdilar.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi rahbarining 2025-yil 31-dekabrdagi 02-PA 1/1-4668-son topshirig‘iga asosan 2026-yil 20-21-aprel kunlari Samarqand shahrida BMTning Narkotiklar va jinoyatchilik bo‘yicha boshqarmasi bilan hamkorlikda “Jamoat salomatligi va xavfsizligiga tahdid solayotgan transmilliy giyohvandlik xatarlariga qarshi kurashish” mavzusida xalqaro forumi doirasida sohadagi ilmiy yutuqlar ko‘rgazmasida qatnashildi

  • O’quv materiallari (Tutorials & Training)

Laboratoryamiz professor o’qituvchilari tomonidan chop qilingan monografiyalar.

  1. Исхакова С.С., Сайдумаров И.М. Термодесорбционная поверхностно-ионизационная спектрометрия активных органических соединений. Монография. Ташкент: “Shafoat Nur Fayz”, 2021, -152 с.
  2. Исаханов З.А Электронная структура, эмиссионные и оптические свойства нанопленочных систем, созданных на основе металлов и полупроводников // Монография. “Фан ва технологиялар нашриёт-матбаа уйи”. Ташкент-2022
  3. Исхакова С.С. Исследование актуальных классов психотропных средств и каннабиноидов методами поверхностной ионизации. Монография. -Ташкент: СП “PUBLISHING HIGH FUTURE”, - 2025, -185 с

ОСНОВНЫЕ ПУБЛИКАЦИИ

лаборатории адсорбционных и эмиссионных явлений

  1. S.S.Iskhakova, U.Khasanov, U. Kh. Rasulev, D. T. Usmanov. Thermodesorption Spectrometer of Hard-Volatile Active Organic Compounds, Technical Physics Letters, 2020, Vol. 46, No. 12, pp. 1231–1234. ( 2020 Journal Citation Reports; IF=0.787).
  2. U.Khasanov, S.S.Iskhakova, D.T.Usmanov. Examination of the effect of air atmosphere on heterogeneous reactions under surface ionization ofpsychotropic drug molecules. European Journal of Mass Spectrometry P.409-418. (2020 Journal Citation Reports; IF=1.011).
  3. A.Sh. Radjabov, S.S. Iskhakova, D.T. Usmanov, Investigation of the Operation Speed of Surface-Ionization Detectors, Technical Physics, © Pleiades Publishing, Ltd., 2022. DOI: 10.1134/S106378422201011X
  4. A.Sh. Radjabov, D.T. Usmanov, S.S. Iskhakova, Sh.M. Akhmedov, G.P. Kakhramanova, Sh.Dj. Akhunov, U.Khasanov, Analytical capabilities of thermodesorbtion spectrometer’s with surface ionization detection of organic compounds in the air, Journal of Technical physics, 93(3), 2023 (in Russian).
  5. A.Sh. Radjabov, U. Khasanov, S.S. Iskhakova, Sh.M. Akhmedov, G.P. Kakhramanova, Sh.Dj. Akhunov, D.T. Usmanov. Analytical capabilities of a thermodesorption spectrometer with a surface-ionization detection of organic molecules in air. Technical Physics, 2023 (accepted).
  6. G. T. Rakhmanov, B. E. Umirzakov, D. T. Usmanov. Determination of the kinetic characteristics of thermodesorption and the heterogeneous reaction of the dissociation of morpine molecules on the surface of oxidated tungsten. Journal of Surface Investigation: X-ray, Synchrotron and Neutron Techniques, 2023 (accepted).
  7. GT Rakhmanov and DT Usmanov, Mass-spectrometric studies of kinetic characteristics of codeine molecule thermodesorption by non-stationary surface ionization method, Eur J Mass Spectrom 2022;28(5-6):127-131.
  8. Z.A. Isakhanov, T. Kodirov, A.S. Halmatov, M.K. Ruzibaeva, Z.E. Muhtarov, B.E. UmirzakovEffect of Co+-Ion Implantation on the Composition and Properties of Free Si–Cu Nanofilm Structures / J.of Surface Investigation, X-ray, Sinchrotron and Neutron Techniques. Vol.11, No.1, 2017, P.152-155.
  9. B.E. Umirzakova, M. K. Ruzibaevaa, Z. A. Isakhanova,*, and R. M. Erkulova«Formation of Nanodimensional SiO2 Films on the Surface of a Free Si/Cu Film System by Ion Implantation» / ISSN 1063-7842, Technical Physics, 2019, Vol. 64, No. 6, pp. 887–889. © Pleiades Publishing, Ltd., 2019.
  10. R. Djabbarganova, B. G. Atabaeva, Z. A. Isakhanova, and U. B. Sharopova, * “Energy Threshold of the Atomic and Cluster Sputtering of SomeElements under Bombardment with Cs, Rb, and Na Ions” / J. of Surface Investigation: X-ray, Synchrotron and Neutron Techniques, 2019, Vol. 13, No. 4, pp. 640–643. © PleiadesPublishing, Ltd., 2019.
  11. Z.A. Isakhanov,*, I.O. Kosimov, B.E. Umirzakov, and R. M. Erkulov Modification of the Surface Properties of Free Si–Cu Films by Implantation of Active Metal Ions / ISSN 1063-7842, Technical Physics, 2020, Vol. 65, No. 1, pp. 114–117. © PleiadesPublishing, Ltd., 2020.
  12. U.B.Sharopov, B.G.Atabaev, R.Djabbarganov Defect formation on the surface of ZnO using low-energy electrons. Journal of Surface Investigation, X-ray, Synchrotron and Neutron Techniques, 2020, Vol. 14, № 1, р. 101-104. DOI: 10.1134/S1027451020010164
  13. Z.A. Isakhanov, R.M. Yorkulov, B.E. Umizakov, M.Sh. Isayev, and A.A. Abduvaitov. Electronic structure and properties of nanoscaleStuctures Created on the surface of a free Si/Cu film system // Jounal of Investigation: X-ray, Synchrotron and Neutron Techniques, 2021, Vol. 15, No. 2, pp.401-403. DOI: https://doi.org/10.1134/S1027451021020221.
  14. B.E. Umizakov, Z.A. Isakhanov, R.M. Yorkulov, G.Kh. Allaerova. The Effect of Stepwise Postimplantation Annealing on the Composition and Structure of Silicon Surface Layers Implanted with Alkali Metal Ion //Technical Physics Letters,2021, vol. 47, p 11. DOI: https://doi.org/10.1134/S1063785021010120.
  15. Z.A. Isakhanov, B.E. Umirzakov, S.S. Nasriddinov, Z.E. Мuhtarov, R.M. Yorkulov. Study of the critical angle of channeling of active metal ions through thin aluminum films // Technical Physics Letters, 2021,vol. 47, pp .72-76
  16. G. X. Allayarova, D. A. Tashmukhamedova, R. Djabbarganov& B. E. Umirzakov Study of the Processes of the Formation of Nanoscale MoO3 Films by Thermal Oxidation and Ion Bombardment Journal of Surface Investigation: X-ray, Synchrotron and Neutron Techniques volume 15, № 1 pages 81–84 (2021)
  17. B.G. Atabaev, R Djabbarganov, M KhAkhmadjanova, KU Nazarkulova Energy and Temperature Dependence of the Secondary Ion Emission of GaN/SiC Clusters under Cesium-Ion Bombardment Journal of Surface Investigation: X-ray, Synchrotron and Neutron Techniques volume 15, №2 pages 259–262 (2021)
  18. S. A. Boltaeva, Kh. S. Akhmadov, U. R. Gapparov, R. Djabbarganov, M. K. Kurbanov, and D. Sh. Saidov. Thermotechnical and Adsorption Characteristics of the SrCl2 Adsorbent for Ammonia Vapors in Solar Absorption Cycles, //ISSN 0003-701X, Applied Solar Energy, 2022, V ol. 58, No. 1, pp. 116–120
  19. З.А. Исаханов Электронная структура, эмиссионные и оптические свойства нанопленочных систем, созданных на основе металлов и полупроводников // Монография. “Фан ва технологиялар нашриёт-матбаа уйи”. Ташкент-2022
  20. Dilshadbek Tursunbayevich Usmanov, Satoshi Ninomiya, Lee Chuin Chen, SubhrakantiSaha, Mridul Kanti Mandal, Yuji Sakai, Rio Takaishi, Ahsan Habib, Kenzo Hiraoka,Kentaro Yoshimura, Sen Takeda, Hiroshi Wada, and Hiroshi Nonami, Desorption in mass spectrometry (review), Mass spectrometry (Japan), 2017,Vol. 6 (2), S0059.
  21. D.T. Usmanov, K. Hiraoka, H. Wada, M. Matsumura, S. Sanada-Morimura, and H.Nonami, Gaseous ion formation by the cavitation occurred between aqueous solutions and the ultrasonically vibrating blade studied by mass spectrometry, International Journal of Mass spectrometry, 411 (2016) 34–39.
  22. Dilshadbek T. Usmanov, Lee Chuin Chen, Kenzo Hiraoka, Hiroshi Wada, Hiroshi Nonami, and Shinichi Yamabe, Mass spectrometric monitoring of oxidation of aliphatic C6-C8 hydrocarbons and ethanol in low pressure oxygen and air plasmas, Journal of Mass Spectrometry, 2016, 51, 1187–1195.
  23. D. T. Usmanov, K. Hiraoka,Discontinuous atmospheric pressure interface for mass spectrometry using a solenoid pulse valve, Rapid Communications in Mass Spectrometry 2016,30, pp.1870-1874 DOI: 10.1002/rcm.7654.
  24. D. T. Usmanov, K. Hiraoka, H. Wada, S. Morita, H.Nonamiand S. Yamabe, Nitrogen incorporation in saturated aliphatic C6-C8 hydrocarbons and ethanol in low pressure nitrogen plasma generated by a hollow cathode discharge ion source, Journal of Mass spectrometry 51, pp. 446–452, 2016, doi: 10.1002/jms.3765.
  25. D. T. Usmanov, K. Hiraoka, H. Wada, S. Morita, andH.Nonami, Desorption of low-volatility compounds induced by dynamic friction between microdroplets and an ultrasonically vibrating blade, Analyst, 141, pp.1398-1404, 2016.
  26. D. T. Usmanov, Z. Yu, L. C. Chen, K. Hiraokaand S. Yamabe, Low-pressure barrier discharge ion source using air as a carrier gas and its application to the analysis of drugs and explosives, Journal of Mass spectrometry, 51, pp. 132–140, 2016, doi: 10.1002/jms.3732.
  27. D. T. Usmanov, S. Saha, L. C. Chen, S. Ninomiya, M. K. Mandal, and K. Hiraoka, Probe electrospray ionization (PESI) mass spectrometry with discontinuous atmospheric pressure interface (DAPI), European Journal of Mass Spectrometry, 21, 327-334, (2015), doi: 10.1255/ejms.1309.
  28. Md. A. Habib, L. Ch. Chen, D. T. Usmanov, Zhang Yu, and K. Hiraoka, Detection of explosives using a hollow cathode discharge ion source, Rapid Communications in Mass Spectrometry, 29, pp. 601–610, (2015).
  29. D. T. Usmanov, L. C. Chen, Z. Yu, S.Yamabe, S. Sakaki, and K. Hiraoka, Atmospheric pressure chemical ionization (APCI) of explosives using alternating current corona discharge ion source, Journal of Mass spectrometry, Vol.50, issue 4, pp. 651-661
  30. Md. A. Habib, L. Ch. Chen, S. Ninomiya, D. T. Usmanov, and K. Hiraoka, Desorption Mass Spectrometry for Nonvolatile Compounds Using an Ultrasonic Cutter, Journal of American Mass Spectrometry Vol. 25 Iss.7, pp.1177-80, (2014).
  31. Md. A. Habib, D. Usmanov, S.Ninomiya, L. Ch. Chen, and K. Hiraoka, Alternating current corona discharge/atmospheric pressure chemical ionization (APCI) for mass spectrometry, Rapid Communications in Mass Spectrometry, Vol.27, Iss. 24, pp. 2760-2766, (2013).
  32. Dilshadbek Tursunbayevich Usmanov, Satoshi Ninomiya, Lee Chuin Chen, SubhrakantiSaha, Mridul Kanti Mandal, Yuji Sakai, Rio Takaishi, Ahsan Habib, Kenzo Hiraoka,Kentaro Yoshimura, Sen Takeda, Hiroshi Wada, and Hiroshi Nonami, Desorption in mass spectrometry (review), Mass spectrometry (Japan), 2017,Vol. 6 (2), S0059.
  33. D.T. Usmanov, K. Hiraoka, H. Wada, M. Matsumura, S. Sanada-Morimura, and H.Nonami, Gaseous ion formation by the cavitation occurred between aqueous solutions and the ultrasonically vibrating blade studied by mass spectrometry, International Journal of Mass spectrometry, 411 (2016) 34–39.
  34. Dilshadbek T. Usmanov, Lee Chuin Chen, Kenzo Hiraoka, Hiroshi Wada, Hiroshi Nonami, and Shinichi Yamabe, Mass spectrometric monitoring of oxidation of aliphatic C6-C8 hydrocarbons and ethanol in low pressure oxygen and air plasmas, Journal of Mass Spectrometry, 2016, 51, 1187–1195.
  35. D. T. Usmanov, K. Hiraoka,Discontinuous atmospheric pressure interface for mass spectrometry using a solenoid pulse valve, Rapid Communications in Mass Spectrometry 2016,30, pp.1870-1874 DOI: 10.1002/rcm.7654.
  36. D. T. Usmanov, K. Hiraoka, H. Wada, S. Morita, H.Nonamiand S. Yamabe, Nitrogen incorporation in saturated aliphatic C6-C8 hydrocarbons and ethanol in low pressure nitrogen plasma generated by a hollow cathode discharge ion source, Journal of Mass spectrometry 51, pp. 446–452, 2016, doi: 10.1002/jms.3765.
  37. D. T. Usmanov, K. Hiraoka, H. Wada, S. Morita, andH.Nonami, Desorption of low-volatility compounds induced by dynamic friction between microdroplets and an ultrasonically vibrating blade, Analyst, 141, pp.1398-1404, 2016.
  38. D. T. Usmanov, Z. Yu, L. C. Chen, K. Hiraokaand S. Yamabe, Low-pressure barrier discharge ion source using air as a carrier gas and its application to the analysis of drugs and explosives, Journal of Mass spectrometry, 51, pp. 132–140, 2016, doi: 10.1002/jms.3732.
  39. D. T. Usmanov, S. Saha, L. C. Chen, S. Ninomiya, M. K. Mandal, and K. Hiraoka, Probe electrospray ionization (PESI) mass spectrometry with discontinuous atmospheric pressure interface (DAPI), European Journal of Mass Spectrometry, 21, 327-334, (2015), doi: 10.1255/ejms.1309.
  40. Md. A. Habib, L. Ch. Chen, D. T. Usmanov, Zhang Yu, and K. Hiraoka, Detection of explosives using a hollow cathode discharge ion source, Rapid Communications in Mass Spectrometry, 29, pp. 601–610, (2015).
  41. D. T. Usmanov, L. C. Chen, Z. Yu, S.Yamabe, S. Sakaki, and K. Hiraoka, Atmospheric pressure chemical ionization (APCI) of explosives using alternating current corona discharge ion source, Journal of Mass spectrometry, Vol.50, issue 4, pp. 651-661 (selected as featured article and for the front page of the journal, 2015).
  42. Md. A. Habib, L. Ch. Chen, S. Ninomiya, D. T. Usmanov, and K. Hiraoka, Desorption Mass Spectrometry for Nonvolatile Compounds Using an Ultrasonic Cutter, Journal of American Mass Spectrometry Vol. 25 Iss.7, pp.1177-80, (2014).
  43. Md. A. Habib, D. Usmanov, S.Ninomiya, L. Ch. Chen, and K. Hiraoka, Alternating current corona discharge/atmospheric pressure chemical ionization (APCI) for mass spectrometry, Rapid Communications in Mass Spectrometry, Vol.27, Iss. 24, pp. 2760-2766, (2013).
  44. Satoshi Ninomiya, Shunpei Iwamoto, Dilshadbek Usmanov, Shinichi Yamabe, Kenzo Hiraoka, Negative-mode mass spectrometric study on dc corona, ac corona and dielectric barrier discharge ionization in ambient air containing H2O2, 2,4,6-trinitrotuluene (TNT), and 1,3,5-trinitroperhydro-1,3,5-triazine (RDX), Int. J. Mass Spectr., 459 (2021) 116440https://doi.org/10.1016/j.ijms.2020.116440 .
  45. Dilshadbek T. Usmanov, Satoshi Ninomiya, Kenzo Hiraoka, Flash desorption of low-volatility compounds deposited on the heated solid substrate (90оC) by dripping liquid methanol, Rapid Comm. Mass Spectr., Volume 34, Issue 23, 2020, https://doi.org/10.1002/rcm.8949